Szia (Joods) Budapest: Overzicht

Onderwerpen: Introductie * De Joodse geschiedenis in vogelvlucht * De Tweede Wereldoorlog * Joodse begraafplaatsen * Het Griesz mausoleum op de Kozma utca Joodse begraafplaats * Privé rondleiding: Kozma utca Joodse begraafplaats * Privé rondleiding: Synagoges in Budapest * Joods Zomer Festival (Zsidó Nyári Fesztivál)

Introductie

Joods Budapest is én uitermate interessant én een gedeelte van Budapest waar u, naar de bescheiden mening van Julius, zeker aandacht aan 'moet' besteden als u de stad bezoekt.

Budapest zonder Joodse wijk en Joodse inwoners... het zou de stad een stuk saaier maken. Het VII. district, de officiële Joodse wijk, is een bruisend onderdeel van de stad, maar ook in andere delen van Budapest zijn zeer veel Joodse invloeden zichtbaar. In feite zijn er meer Joodse wijken.

In de artikelen op Szia Budapest over dit onderwerp wordt getracht de invloed van de Joodse gemeenschap op de geschiedenis van Budapest te schetsen, met name in de periode van ca. 1890 tot 1945. Zo was bijvoorbeeld de meerderheid van de architecten, die verantwoordelijk zijn geweest voor de schitterende Art Nouveau panden, van Joodse afkomst.

De verschrikkingen van de Holocaust hebben ook een stempel op de hedendaagse stad gedrukt, waar niemand aan voorbij kan én mag gaan. Het besef wat er heeft plaatsgevonden en dat de geschiedenis niet in de vergetelheid mag raken, is zichtbaar op de VII. Király utca waar begin 2010 de herbouw plaats vond van het laatste deel van de muur rondom het getto. Deze was in 2006 vernietigd, toen het historisch besef kennelijk minder groot was. Helaas is de muur niet in de originele staat herbouwd. (Foto: gedeelte van de gevel van het bij de Orthodoxe Synagoge behorende pand aan de VII. Dob utca 35. Architecten: Béla en Sándor Löffler (1912-1913))

De Joodse geschiedenis in vogelvlucht

Deze pagina schetst in in het kort de geschiedenis van Joods Budapest, vanaf de vroege tijden tot heden. In een aantal hoofdstukken wordt de Joodse geschiedenis van Óbuda, Buda, Pest en Budapest beschreven. Daarnaast bevat de pagina een hoofdstuk over Joodse wijken in Budapest, want de wijk rondom de grote synagoge is niet de enige wijk met Joodse invloeden. Last but not least bevat deze pagina ook nog een hoofdstuk over Joods Budapest ná de Tweede Wereldoorlog. (Foto: raam van een voormalige synagogue in district XIII. van Budapest)

De Tweede Wereldoorlog

De verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust hebben ook in Budapest geleid tot weerzinwekkende wreedheden. Toch had de Joodse bevolking van Budapest tot begin 1944 hiervan relatief weinig last. Vanaf maart 1944 tot medio januari 1945 kwam daar verandering in. Een periode die nóg dramatischer af had kunnen lopen als er geen mensen hadden bestaan zoals Raoul Wallenberg en Carl Lutz, die de levens van tienduizenden Joodse inwoners van Budapest hebben gered. (Foto: het "schoenen" monument ter herinnering aan de Joodse inwoners die eind 1944 aan de oever van de Donau werden doodgeschoten maar eerst hun schoenen uit moesten doen omdat leer kostbaar was)

Joodse begraafplaatsen

Budapest kent anno 2012, voor zover bekend, nog zeker 19 Joodse begraafplaatsen, zowel Neolog als Orthodox. Op de pagina's behorende tot dit onderwerp krijgt u beschrijvingen van alle Joodse begraafplaatsen. De grootste vier hebben ieder een eigen pagina, de anderen worden beknopt beschreven, met een paar foto's van iedere begraafplaats. De kleinere begraafplaatsen zijn nagenoeg allemaal niet meer in gebruik.

Met name op de Kozma utca Joodse begraafplaats en de Salgótarjáni utca Joodse begraafplaats zijn schitterende grafmonumenten te vinden uit de periode van ca. 1900-1920 en welke zijn ontworpen door beroemde Joodse architecten zoals Béla Lajta en Emil Vidor. (Foto: indruk van de vervallen graven op de Salgótarjáni utca Joodse begraafplaats)

Het Griesz mausoleum op de Kozma utca Joodse begraafplaats

Tijdens een privé rondleiding door Julius op de Kozma utca Joodse begraafplaats (zie hieronder) zult u ook het schitterende Griesz mausoleum met eigen ogen kunnen bekijken. Het is een van de vele monumenten op de begraafplaats met adembenemende mozaieken. Helaas is het mausoleum in een zeer slechte staat en verdient op zo kort mogelijke termijn een restauratie. Met de publicatie van detailfoto's tracht Julius meer aandacht te krijgen voor dit monument en heeft de hoop dat hierdoor er actie zal gaan worden genomen om te zorgen dat ook de toekomstige generaties van de pracht van het het Griesz mausoleum kunnen genieten. (Foto: detail van de ornamentiek van het plafond van het Griesz mausoleum)

Privé rondleiding: Kozma utca Joodse begraafplaats

Één van de privé rondleidingen die Julius heeft uitgezet, brengt u naar de enorme Kozma utca Joodse begraafplaats van Budapest, er liggen meer dan 300.000 Joodse inwoners van Budapest begraven. De begraafplaats is nog steeds in gebruik.

Tijdens deze rondleiding zult u de meest schitterende grafmonumenten uit de periode ca. 1900-1920 zien en daarnaast indrukwekkende monumenten zoals het Holocaust memorial. Maar u zult ook een begraafplaats zien die voor Joodse begrippen modern, in de ogen van puristen wellicht heidens is. Dit aan de hand van een aantal graven met bijvoorbeeld een minatuurauto er op of afbeeldingen van mensfiguren. (Foto: de ingang van de Kozma utca Joodse begraafplaats)

Privé rondleiding: Synagoges in Budapest

Totdat de tragedie begon die de Joodse inwoners van Budapest trof vanaf, met name, 1944, kende de stad een zeer grote levendige Joodse bevolking. Dit bracht met zich mee dat er ook vele gebedshuizen, synagoges, nodig waren en tussen ca.1885 en 1930 werden diverse nieuwe synagoges gebouwd.

Na de Tweede Wereldoorlog is een aantal hiervan in ongebruik geraakt, maar ze zijn nog wel als zodanig herkenbaar. Gedurende deze privé rondleiding ziet u, vanaf de buitenkant, 9 van deze synagoges die verspeid liggen over de hele stad. (Foto: voormalige synagoge in een van de buitenwijken van Budapest)

Joods Zomer Festival (Zsidó Nyari Fesztivál)

Niet alleen muziek, maar een festival geheel gewijd aan de Joodse cultuur, met vele evenementen. In 2012 werd dit festival gehouden van eind augustus tot begin september. Julius bezocht het festival meermaals en was zeer onder de indruk van de organisatie en de hoge kwaliteit van de concerten. Met name de Israelische uitvoering van de musical Piaf gedurende de 2010 editie, was adembenemend en een van de meest indrukwekkende theater voorstellingen die Julius ooit zag.

(Laatste aanpassing: 13 oktober 2012)