Szia Budapest Kunst: De Socialistisch Realistische beeldengroep (Dromosz) bij het Puskás Ferenc stadion

Onderwerpen: Introductie * De locatie en de beeldengroep * De kunstwerken en de kunstenaars * Fotografische impressie van de beeldengroep * Nieuwsgierig en meer weten?

Introductie

Nagenoeg alle beelden (wat betreft Marx, Lenin etc.) die herinneren aan de Communistische tijd in Budapest zijn uit het centrum van de stad verdwenen en overgebracht naar het Memento park aan de rand van de stad.

Toch zijn er tot op heden diverse Socialistisch Realistische (zoals de officiële naam is voor deze kunststroming) beelden die nog niet verbannen zijn. Dit is met name het geval voor een serie van 16 die bij het Puskás Ferenc stadion staat. Maar, door gebrek aan onderhoud en plannen om op deze plek te gaan bouwen, wordt deze unieke beeldengroep in haar bestaan bedreigd. (Foto: detail van het kunstwerk "Paardje rijden (Lovacskázók)" ontworpen door Somogyi József (1955)).

De locatie en de beeldengroep

Het Puskás Ferenc stadion werd, na een bouw die in 1948 begon, in 1953 geopend en heette tot 2002 Népstadion (stadion voor het volk). Indertijd was het een van de grootste stadions in de wereld. In 2002 werd het stadion vernoemd naar de wereldberoemde Hongaarse voetballer Ferenc Puskás. In het stadion werden niet alleen (voetbal-) wedstrijden gehouden, maar er traden ook vele popgroepen, waaronder Queen, op. Daarnaast werd het stadion in de Communistische tijd gebruikt voor massa-bijeenkomsten. Momenteel zijn er plannen om het oude stadion deels te slopen (de bovenste ring) en daarnaast een nieuw stadion te bouwen dat in 1915 klaar moet zijn. Dit kan een serieuze bedreiging vormen voor de beeldengroep.

Officieel is het terrein niet voor het publiek toegankelijk, maar u kunt (zonder opzichtige camera om de hals!) trachten langs de portier te lopen, hem vriendelijk te groeten en dan rechtsaf te slaan. Daar bevindt zich een een hardloop baan en in het centrum van deze sintelbaan staat de beeldengroep die overigens ook redelijk goed, maar wel van een afstand, te bekijken is vanaf de Stefánia út.

Alle beelden zijn ca. 3 meter hoog, gemaakt van aluminium en, waarschijnlijk aleen de laatste zes, deels van brons en ze bestaan uit, op één na, 3 personen per beeld. Een homogeen geheel derhalve. De beelden zijn tussen 1953 en 1959 ontworpen en geplaatst op de huidige locatie. Deze lag indertijd langs de route voor de parade die eindigde in het stadion, alwaar het volk de machthebbers toejuichden, zoals dat gebruikelijk is in een Communistische staat.


Het is een vreemde mix van enerzijds beelden die sporten uitdrukken maar anderzijds ook zeer nadrukkelijk het Communisme uitbeelden. De groep is in de jaren 1953 tot 1959 tot stand gekomen. Het zijn beelden die zeer kenmerkend zijn voor én een Communistische periode én de jaren '50 en hebben veel overeenkomsten met bijvoorbeeld de reliëfs die in de jaren '50 boven de deuren van appartementen complexen in Budapest zijn geplaatst: eenheid, samenhorigheid, het gelukkige leven en het gezin. In tegenstelling tot de verdwenen beelden zijn deze kunstuitingen nog wél in meerderheid aanwezig. Daarnaast zijn er wat beelden die waarschuwen voor actie jegens de overheid, dit door het afbeelden van militairen en wapens. De beelden van vóór 1956 zijn meer Communistisch dan de beelden erna.

De beeldengroep wordt bedreigd. Enerzijds door de hierboven reeds geschetste nieuwbouwplannen, anderzijds door gebrek aan onderhoud en weersinvloeden. Daarnaast probeert de huidige Fidesz regering nadrukkelijk Communistische sporen te laten verdwijnen, net zoals ook de Joodse geschiedenis in Budapest onder het vloerkleed wordt geveegd (alhoewel om politieke redenen anno 2013 er een gedwongen verandering plaats vindt). Voor een onafhankelijke geschiedschrijving hoef je momenteel dus niet te rekenen op medewerking van de overheid, waarvan de leider Victor Orbán op Facebook al de naam Orbanescu heeft..... Verzoeken van musea en particulieren om de beelden op de monumentenlijst te zetten zijn derhalve tot op heden afgewezen en de kans dat de beelden een dezer dagen dan ook plotseling zijn verdwenen, is levensgroot.

De kunstwerken en de kunstenaars

In chronologische volgorde zijn tussen 1953 en 1959 de volgende beelden ontworpen:
* Worstelaars (Birkózók) - Antal Károly (1953)
* Zingende jeugd (Éneklő fiatalok) - Makrisz Agamemnon (1953)
* Universiteits studenten (Főiskolások) - Ungvári Lajos (1954)
* Parade van de (Communistische) jeugd (Felvonulók) - Kerényi Jenő (1954)
* Paardje rijden (Lovacskázók) - Somogyi József (1955)
* Granaat werpers (Gránátvetők) - Tar István (1955)
* Volksdansers (Népi táncosok) - Szabó Iván (1956)
* Landarbeiders (Mezőgazdasági brigád) - Kocsis András (1956)
* Basketbal (kosárlabdásók) - Herczeg Klára en Varga László (1957)
* Montagewerkers (Ipari tanulók) - Olcsai Kiss Zoltán (1957)
* Bajonet gevechten (Szuronyvívás) - Váradi Sándor (1958)
* Estafettelopers (Stafétafutók) - Erdy Desző en László Péter (1958)
* Voetbalspelers (Labdarúgók) - Mikus Sándor (1958)
* Ritmische Gymnastiek (Tornászlányok) - Győri Desző (1958)
* Wandelaars (Természetjárók) - Beck András (1958)
* Boksers (Ökölvivók) - Búza Barna (1958)
De beelden staan op de locatie overigens niet in deze volgorde!

Fotografische impressie van de beeldengroep

Hieronder foto's van de 16 beelden van de beeldengroep in volgorde van het jaar van plaatsing. Alle foto's zijn op 12 juni 2012 gemaakt met een 14 megapixels camera en bij bewolkt weer. Voor publicatie op Internet is het oorspronkelijke formaat van 314 DPI verlaagd naar 96 DPI.

Nieuwsgierig en meer weten?

Deze pagina is samengesteld met behulp van informatie die op de Köztérkép website te vinden is. Een schat aan informatie voor een ieder die geinteresseerd is in meer informatie over beelden en kunstenaars in Budapest. De website is nog lang niet volledig en qua informatie niet altijd correct, maar het is een zeer waardevolle bijdrage om de (openbare) kunstwerken die Budapest sieren voor iedereen inzichtelijk te maken. Op deze website, in het Hongaars, meer informatie over de beelden en de kunstenaars en andere beelden die ze in Budapest hebben ontworpen. Een andere, zeer aparte, fotoserie over de beelden is via deze link te bekijken.

(Laatste aanpassing: 12 februari 2013)